ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਤ ਕੀ ਖਾਧਾ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ, ਚਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਕੀ ਮੈਂ ਇਮਾਰਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਇਸ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਭੁੱਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤਤਾ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਘਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਖਰੀਦਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਅਕਸਰ, ਮਦਦਗਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਦੁੱਖ, ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਮੁਸੀਬਤ, ਚਿੰਤਾ, ਪਛਤਾਵਾ, ਕਮੀਆਂ, ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਅਨੈਤਿਕਤਾ, ਜ਼ੁਲਮ, ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ, ਆਦਿ। ਸਗੋਂ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਸੌਂਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮੂਡ ਉਦਾਸ ਹੈ। ਉਦਾਸ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਖੁਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੰਗ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਜੋ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ‘ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਲੋਕ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਗੰਬਰ (ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੋਣ) ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦਾ ਯਕੀਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਵੀ ਜੀਉਣ ਵਰਗੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ‘ਤੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੋਚ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਲੇਖਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਇਹ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਓ।
ਹਾਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਕੁੜੱਤਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਾੜੇ ਲਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਆਓ ਅੱਗੇ ਵਧੀਏ।
ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ ਜ਼ਫ਼ਰ
