ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਖਪਤ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ।

3 ਜੁਲਾਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਮੁਕਤ ਦਿਵਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼।

3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਮੁਕਤ ਦਿਵਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਮੁਕਤ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੌਲੀਥੀਨ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਜਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 3 ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਇਸ ਦਿਨ ‘ਪੋਲੀਥੀਨ ਬੈਗ ਫਰੀ’ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਇਸ ਗੈਰ-ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੈਂਡਫਿਲ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਲਈ ਲੱਗਭਗ 1,000 ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਿਛਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾਂਮਾਤਰ ਹੀ ਘਟਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਮੁਕਤ ਦਿਵਸ 3 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਜ਼ੀਰੋ ਵੇਸਟ ਯੂਰਪ (ZWE) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰੇਜ਼ਰੋ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਕੈਟਾਲੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜ਼ੀਰੋ ਵੇਸਟ ਯੂਰਪ (ZWE) ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਮੁਕਤ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿੱਕਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਈਆਂ, ਪਰ ਸੰਗਠਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ 2018 ਤੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ 90 ਬੈਗ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ 2025 ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40 ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬੈਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਨ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਤੱਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ: ਉਤਪਾਦ ਪੈਕਿੰਗ, ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੋਲੀਥੀਨ ਬੈਗ, ਬਿਸਕੁਟ ਦੇ ਪੈਕੇਟ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਪੈਕੇਟ ਆਦਿ।ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 80 ਲੱਖ ਟਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਾਡੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹਰ ਸਾਲ 1 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਅਤੇ 100,000 ਸਮੁੰਦਰੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵ੍ਹੇਲ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਆਦਿ ਅਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵ ਜਲਦੀ ਮਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

  ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਲਿਫਾਫੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ 1 ਜੁਲਾਈ 2022 ਤੋਂ ਸਿੰਗਲ ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿੱਕਤਾਂ ਅਤੇ ਔਕੜਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਸਿੰਗਲ ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਕਸਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਮੰਡੀ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ‘ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲ ਕਲੱਬ’ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿੰਗਲ ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਪੋਲੀਥੀਨ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਬਣਵਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਣ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਰਾਸ਼ਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੱਤਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਥੈਲਾ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਾਡੇ ਧਰਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਿਰਦਰਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਘਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਥੈਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾਲ ਹੀ 20 ਤੋਂ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਮੁਕਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।

ਲਲਿਤ ਗੁਪਤਾ 

ਮੰਡੀ ਅਹਿਮਦਗੜ 

(ਲੈਕਚਰਾਰ ਫਿਜਿਕਸ)

 ਸੰਪਰਕ  9781590500