ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿਆਸੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ, ਦੋਸ਼-ਪ੍ਰਤੀਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਮਾਹੌਲ ਲਗਾਤਾਰ ਗਰਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਗੰਧਲਾ ਹੋਣਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ:ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਤਕਰਾਰ: ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਨਿੱਜੀ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ: ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ: ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਵੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਿਆਸੀ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ।ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਤਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਤਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਲਈ ਸਿਆਸਤ ‘ਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ “ਕਰੀਅਰ” ਤੇ “ਕਾਰੋਬਾਰ” ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਿਕਟ ਵੇਚਣ-ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਦਲ-ਬਦਲ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। 2. ਪੈਸੇ ਤੇ ਬਾਹੂਬਲ ਦਾ ਦਬਦਬਾ: ਚੋਣਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਰੇਤ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਕੇਬਲ ਮਾਫੀਆ ਸਿਆਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। 3. ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਘਾਟ: ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ‘ਚ ਬਹਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੰਗਾਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ “ਵਿਰੋਧੀ” ਦਾ ਠੱਪਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 4. “ਮੁਫ਼ਤ ਸਭਿਆਚਾਰ” ਤੇ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਸਿਆਸਤ: ਅਸਲ ਮੁੱਦੇ- ਖੇਤੀ, ਪਾਣੀ, ਨਸ਼ਾ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ- ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਧਰਮ ਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਨੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। 5. ਜਨਤਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ: ਅਸੀਂ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਜਾਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਜਾਂ 500 ਰੁਪਏ ਦੀ ਬੋਤਲ ‘ਤੇ ਵੋਟ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ 5 ਸਾਲ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਗੰਧਲੀ ਹੈ?
ਹਾਂ, “ਗੰਧਲੀ ਸਿਆਸਤ” ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨੀਤੀਆਂ ਘੱਟ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਡਰਾਮੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਇਸਦੇ 4 ਵੱਡੇ ਚਿਹਰੇ ਹਨ:
- “ਕੁਰਸੀ ਬਚਾਓ” ਸਿਆਸਤ – ਕੰਮ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ
ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਲ ਮੁੱਦੇ — ਖੇਤੀ, ਪਾਣੀ, ਨਸ਼ਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ — ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਈਏ।
ਉਦਾਹਰਨ:
ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੈਸ਼ਨ ਦਾ 70% ਸਮਾਂ ਹੰਗਾਮੇ ਤੇ ਵਾਕਆਊਟ ‘ਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਜਟ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ 2 ਘੰਟੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ‘ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ 6 ਘੰਟੇ। - “ਪ੍ਰਚਾਰ ਜੀਵੀ” ਕਲਚਰ – ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ 0, ਹੋਰਡਿੰਗ ‘ਤੇ ਫੋਟੋ 100
ਹਰ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ। “ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ” ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ₹50,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਘਾਟੇ ‘ਚ। “ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਮੀਨੈਂਸ” ਬਣਾਏ, ਪਰ 40% ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ।
ਉਦਾਹਰਨ:
ਮੋਹੱਲਾ ਕਲੀਨਿਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਕਿ ਕਈ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ‘ਚ ਡਾਕਟਰ ਹਫ਼ਤੇ ‘ਚ 2 ਦਿਨ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। - “ਇਕੱਠ ਦਾ ਰਾਜ” – ਮਾਫੀਆ + ਸਿਆਸਤਦਾਨ + ਅਫ਼ਸਰ
ਰੇਤ, ਕੇਬਲ, ਸ਼ਰਾਬ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ — ਹਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ‘ਚ “ਹਿੱਸਾ ਪੱਤੀ” ਦਾ ਸਿਸਟਮ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ ਤਾਂ 3 ਮਹੀਨੇ ‘ਚ ਬਦਲੀ।
ਉਦਾਹਰਨ:
- ਰੇਤ ਮਾਫੀਆ: ਸਰਕਾਰੀ ਰੇਟ ₹5.50 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਊਬਿਕ ਫੁੱਟ, ਪਰ ਮਾਰਕੀਟ ‘ਚ ₹25-30 ‘ਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। • ਨਸ਼ਾ: ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਰਕਾਰ “4 ਹਫ਼ਤੇ ‘ਚ ਨਸ਼ਾ ਖਤਮ” ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਪਰ NCRB ਡਾਟਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ NDPS ਦੇ ਕੇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। 4. “ਵੋਟ ਬੈਂਕ” ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ – ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਜਾਤ ‘ਚ ਵੰਡੋ
ਅਸਲ ਮੁੱਦੇ ਭੁਲਾਉਣ ਲਈ ਧਰਮ, ਡੇਰੇ, ਜਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਉਣਾ। ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਅਦਬੀ, 2 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਂ ਵਿਵਾਦ।
ਉਦਾਹਰਨ:
2015 ਬਰਗਾੜੀ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਚੋਣ ‘ਚ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਦਾ “ਜ਼ਿੰਦਾ” ਰੱਖਣਾ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ‘ਚ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਸਿਆਸਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗੀ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇਖ ਕੇ ਵੋਟ ਪਾਈਏ। ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਈਏ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵੋਟਰ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਗੰਧਲੀ ਸਿਆਸਤ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਪੰਜਾਬ, ਜੋ ਕਦੇ ਗੁਰੂਆਂ-ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਗੰਧਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ, ਕੁਰਸੀ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਕੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿਆਸਤ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਘਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀਆ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਗੰਧਲੀ ਹੋਈ ਸਿਆਸਤ?
- ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪਤਨ: ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਮੋਰਚਿਆਂ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਦਲ-ਬਦਲੀ, ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ। 2. ਨਸ਼ਾ ਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ: ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਿੰਜਾਂ ਫੜਾ ਕੇ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਨ ਦਾ ਧੰਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 3. ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਉਜਾੜਾ: ਅੰਨਦਾਤੇ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਰੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ-ਪਨਾਹੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 4. ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸੱਟ: ਵੋਟਾਂ ਖਾਤਰ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਹੁਣ ਸਿਆਸੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦਰਦ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗੰਧਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ’ਤੇ ਮੱਲ੍ਹਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹਨ:
- ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
“ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ’ਚੋਂ ਲੰਘਿਆਂ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੰਗਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤਨ ’ਤੇ ਵਰਦੀਆਂ ਸਨ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀਆਂ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਉਹਦੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮਰਦੀ ਸੀ।” - ਪਾਸ਼ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅੱਜ ਵੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ:
“ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਰ ਜਾਣਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਘੜੀ ਵੀ ਮਰ ਜਾਣੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾਈ ’ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।”
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਚੋਂ ਸੁਪਨੇ ਖੋਹਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। - ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ:
“ਮੈਂ ਪੁੱਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਉਜੜ ਗਏ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਸੌਦੇ ਕਰ ਲਏ। ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ, ਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇ-ਅਰਥ ਬਾਰਾਤਾਂ।” - ਅਮਿਤੋਜ ਦਾ ਸਵਾਲ:
“ਕੀ ਬਣੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ, ਜਦੋਂ ਕੁਰਸੀ ਲਈ ਧੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੀ ਨਿਲਾਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ? ਜਦੋਂ ਹਰ ਚੌਰਾਹੇ ’ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੋਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ?”
ਅੰਤ ਵਿੱਚ
ਗੰਧਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਵੋਟ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ’ਤੇ ਪਾਵਾਂਗੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ ਕਹਿ ਗਏ:
“ਹੱਕ ਸੱਚ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਤਾਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਨੇ।”
ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੁਣ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਡਾ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਹੰਬੜਾਂ ਰੋਡ
ਲੁਧਿਆਣਾ । 9914346204
