ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ — ਸੂਰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੱਤਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਕੱਤਕ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਹੈ, ਭਾਵ ਅੱਸੂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਤਕ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੌਸਮ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਕੱਤਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਭਗਤੀ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਤਕ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਵਿੱਚ ਕੱਤਕ ਬਾਰੇ ਫਰਮਾਇਆ ਹੈ:
ਕਤਿਕਿ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ ਧੁਰਿ ਮਸਤਕਿ ਲੇਖੁ ਲਿਖਿਆ ॥
ਭਾਵ, ਕੱਤਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੀਜਾਂਗੇ, ਉਹੀ ਵੱਢਾਂਗੇ।
ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
- ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠਣਾ: ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪੋ।
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਨ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕੋ, ਕੀਰਤਨ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ ਕਿ ਨਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ।
- ਦਾਨ-ਪੁੰਨ: ਇਸ ਦਿਨ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁੱਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮਨ ਦੀ ਸਫਾਈ: ਸੰਗਰਾਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੰਡਰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ — ਗੁੱਸਾ, ਈਰਖਾ, ਲੋਭ — ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ।
ਕੱਤਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ
ਕੱਤਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੱਤਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ — “ਨਾਮ ਜਪੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ” — ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਕੱਤਕ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਦੁਖਾਈਏ, ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਹੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਾਰੰਗ
ਮੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ
