ਗਰੀਬ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਰੂਹਾਨੀ ਇਬਾਦਤ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਿਮਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਖੁਦਾਈ ਤਾਕਤ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਢਾਂਚਾ ਗਰੀਬ ਦੀ ਬਾਹ ਫੜਨ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ।
- ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਦਾ ਰੁਤਬਾ
ਦੁਨੀਆਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਸਨੂੰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੱਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ –
ਨੀਚਾ ਅੰਦਰਿ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਨੀਚੀ ਹੂ ਅਤਿ ਨੀਚੁ ॥
ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਵਡਿਆ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ ॥
ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੀਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਜੀਣ ਲਈ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਅਤੇ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਹੈ। ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਚੂਸ ਕੇ ਅਮੀਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਕਵਾਨ ਪਰੋਸੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਗਰੀਬ ਤਰਖਾਣ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਰੋਟੀ ਹੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਥਾਲੀ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰੱਬ ਗਰੀਬ ਦੇ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦੀ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
- ਵੰਡ ਛਕਣਾ –
ਇਹ ਗਰੀਬ ਦੀ ਮੱਦਦ ਦਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਹੈਗੁਰਬਾਣੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਕਮਾ ਕੇ, ਕਿਰਤ ਕਰਕੇ ਵੰਡਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ।
ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ ॥
ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ ॥
ਭਾਵ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਦਸਵੰਧ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਬਣੀ।
ਦਸਵੰਧ : ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਗਰੀਬਾਂ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕੱਢਣਾ। ਇਹ ਗਰੀਬ ਉੱਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਲੰਗਰ : ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨੇ ਲੰਗਰ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ – ਪਹਿਲੇ ਪੰਗਤ, ਪਾਛੇ ਸੰਗਤ। ਭਾਵ, ਭਾਵੇਂ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਵੇ ਫੇਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਲੰਗਰ ਗਰੀਬ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।
- ਨਿਹਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਬਦਦੁਆ ਤੋਂ ਬਚਣਾ
ਗਰੀਬ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਨੀਅਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਮੱਦਦ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।
ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ ॥
ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ ॥
ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮੁਗਲ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹੋ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਵੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਹੀ ਸੇਵਾ ਅੱਜ ਅਨੇਕ ਸੇਵਾ ਦਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁਰੂ ਕੀ ਗੋਲਕ ॥
ਗਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਾਰਿਆ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਦੀ ਹਾਏ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ – ਗਰੀਬ ਦੀ ਹਾਏ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬਦਦੁਆ ਸਿੱਧੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਅੱਜ ਗਰੀਬ ਦੀ ਮੱਦਦ ਸਿਰਫ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚੇ ਦੀ ਫੀਸ ਭਰ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰ ਦੀ ਦਵਾਈ ਲੈ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਿਖਾ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣਾ – ਇਹ ਵੀ ਮੱਦਦ ਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੱਦਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਨਿਰਧਨ ਕਉ ਧਨੁ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ ॥
ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਧਨ ਬਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ।
ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਚੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਏ ਹਨ ਪਰ ਇਥੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਗ ਨੰਬਰ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ।
- ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਾਰੇ
ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ ॥
ਅੰਗ 1245
ਅਰਥ – ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ। - ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਣ ਬਾਰੇ
ਨੀਚਾ ਅੰਦਰਿ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਨੀਚੀ ਹੂ ਅਤਿ ਨੀਚੁ ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਵਡਿਆ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ ॥
ਅੰਗ 15
ਅਰਥ – ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਅਮੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰੀਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। - ਨਿਹਕਾਮ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ
ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ ॥
ਅੰਗ 286
ਅਰਥ – ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ, ਬਿਨਾਂ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਮਾਲਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਗਰੀਬ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰਨ ਬਾਰੇ
ਹਕੁ ਪਰਾਇਆ ਨਾਨਕਾ ਉਸੁ ਸੂਅਰ ਉਸੁ ਗਾਇ ॥ ਗੁਰੁ ਪੀਰੁ ਹਾਮਾ ਤਾ ਭਰੇ ਜਾ ਮੁਰਦਾਰੁ ਨ ਖਾਇ ॥
ਅੰਗ 141
ਅਰਥ – ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰਨਾ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਖਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰੋ। - ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦੇਖਣਾ
ਏਕੁ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਤੂ ਮੇਰਾ ਗੁਰ ਹਾਈ ॥
ਅੰਗ 611
ਅਰਥ – ਇੱਕੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਬੱਚੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਹੈ ਤਾਂ ਗਰੀਬ-ਅਮੀਰ ਦਾ ਫਰਕ ਕਿਵੇਂ ਰਿਹਾ? ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਗਰੀਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਦੇਖੋ। - ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ
ਨਿਰਧਨ ਕਉ ਧਨੁ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ ॥ ਨਿਥਾਵੇ ਕਉ ਥਾਵੁ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ ॥
ਅੰਗ 632
ਅਰਥ – ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਿਰਧਨਾਂ ਦਾ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਰੱਬ ਆਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। - ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ
ਵੰਦੌ ਸਤਿਗੁਰ ਚਰਨ ਧੂਰਿ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਕਾ ਲਖਉ ਕੂਰਿ ॥
ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ॥
ਇਹ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੀਬ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। - ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਨ ਕੋ ਬੈਰੀ ਨਹੀ ਬਿਗਾਨਾ ਸਗਲ ਸੰਗਿ ਹਮ ਕਉ ਬਨਿ ਆਈ ॥
ਅੰਗ 1299
ਅਰਥ – ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਬਿਗਾਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ ਸੀ।
ਅਖੀਰ ਚ ਸਾਰ ਇਹੀ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਡਾ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ
ਬਸੰਤ ਨਗਰ, ਹੰਬੜਾਂ ਰੋਡ
ਲੁਧਿਆਣਾ।
9914346204
