ਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ

ਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ ਹੁਣ
ਉਹਨਾਂ ਝੂਠੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ
ਖੋਖਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਤੋਂ
ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਤਾਉਮਰ ਬੀਤ ਗਈ
ਕੀ ਮਿਲਿਆ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ ਦਰਦ
ਗਾਲਾਂ , ਤਿਰਸਕਾਰ , ਬੇਜ਼ਤੀ
ਮਿਹਨੇ , ਤਾਹਨੇ , ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ
ਕੀ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਬੰਧਨ
ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ
ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬੱਝ ਗਏ
ਇਕ ਝੂਠੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ
ਔਰਤ ਦਾ ਇਹ ਬਨਵਾਸ , ਉਮਰ ਕੈਦ
ਕਦੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ
ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਤਾਹਨੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ
ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਦਾ ਘਰ ਹੈ
ਪਾਗਲ , ਕਲਹਿਨੀ , ਨੌਕਰਾਨੀ
ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਨੇ
ਪੈਸਾ ਧੇਲਾ ਕੀ ਦੇਣਾ ਹੈ
ਉਸਦੀ ਰੋਟੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਬੰਦਾ ਗਿਣਤੀ ਕਰੇ
ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਖਾਂਦੀ ਆਈ ਕੀ ਦੇਣਾ
ਦੱਸੋ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦਾ
ਜਿਸਨੇ ਜਵਾਨੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ
ਘਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ , ਸੰਵਾਰਦੇ ਤੇ
ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
ਕੀ ਮਿਲਿਆ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ
ਨਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਘਰ , ਨਾ ਤਨਖਾਹ
ਲਾਲ ਚੂੜੇ ਤੇ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ
ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਦੇਖਦੀ ਲੱਗਦਾ
ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਲ ਚੂੜੇ ਦਾ ਰਕਤ ਚੋਅ
ਉਸਦੀ ਰੱਗ ਰੱਗ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਲਾਲ ਚੂੜੇ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ
ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਹੈ
ਜਿਸਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ , ਵੱਸਤਰਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ
ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ
ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ
ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕੀ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਖੋਖਲੇ
ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ
ਕਿਸਨੇ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਉਸਦਾ
ਕੌਣ ਬਣਿਆ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ
ਕੋਈ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ
ਹਰ ਔਰਤ ਇਕ ਮਾਂ ਹੈ , ਧੀ ਹੈ ,
ਭੈਣ ਹੈ , ਪਤਨੀ ਹੈ ਸੋਚੋ ਜ਼ਰਾ
ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਇਕ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ
ਜੱਦ ਸੱਭ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ
ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੁਣ ਉਹ
ਇਹਨਾਂ ਝੂਠੇ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੁਣ
ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ
ਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ ।

( ਰਮਿੰਦਰ ਰੰਮੀ )