ਰੋਮ ਅਤੇ ਮਿਲਾਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਟਲੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸਵਾਲ ਗੂੰਜਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰੋਕੋ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਚਾਓ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਨਰ ਫੜ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਸੀਨੇ ਦਾ ਰੰਗ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਕੋਈ ਧਰਮ, ਕੋਈ ਨਸਲ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਟਲੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ, ਯੂਰਪ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ “ਰਿਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਇਟਲੀ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਬਾਰਡਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ।
ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਸੰਪ੍ਰਭੂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਸਲਵਾਦ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਟਲੀ ਅੱਜ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਖਾਲੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਘੱਟ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਕੰਮ ਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਮੋਰੱਕੋ, ਅਲਬਾਨੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕ ਇਟਲੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪਹੀਏ ਹਨ ਜੋ ਦਿਸਦੇ ਘੱਟ ਹਨ ਪਰ ਚੱਲਦੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਉਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੈਰ ਕਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਮੈਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜੋ ਇਟਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੱਖਾਂ ਇਟਾਲੀਅਨ ਖੁਦ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਗਏ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਟਾਲੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਖੋਹ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਸੱਚ ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਕੇ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੌਰਜੀਆ ਮੇਲੋਨੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅੱਜ ਇਸੇ ਦੁਵਿਧਾ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਸਰਕਾਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਰਸਤੇ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਟਲੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ। ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋੜਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਜੇ ਪੱਖ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੀ। ਸੱਚਾਈ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ।
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਾਅਰਾ ਬਹੁਤ ਅਰਥਪੂਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ— “ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦਾ ਰੰਗ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਦਰਅਸਲ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ, ਸੜਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਅਰ ਵਰਕਰ— ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਸਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ।
ਕਿਰਤ ਦੀ ਕੋਈ ਕੌਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਕੋਈ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਇਸ ਲਈ ਇਟਲੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਾ ਤਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਉਦਾਰਤਾ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ— ਜਿੱਥੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਜਾਵੇ।
ਰੋਮ ਅਤੇ ਮਿਲਾਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਜੋ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਟਲੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਸਿਰਫ਼ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ?
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖਕ :-ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਸਾਂਝ (ਮਿਲਾਨ) ਇਟਲੀ।0039-3381411381
