ਪਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ: ਕੀ ਭਾਰਤ ਚਾਵਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ‘ਮੁਫ਼ਤ’ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਜਦੋਂ 1 ਕਿੱਲੋ ਚਾਵਲ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ (Export) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ 5000 ਲੀਟਰ ਕੀਮਤੀ ਪਾਣੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ‘ਸੰਸਾਧਨ ਯੁੱਧ’ ਛਿੜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹਨ।
ਇਸ ਐਕਸਪਲੇਨਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ‘ਤਕਨੀਕ’ ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ’ ਵਿੱਚ ਖ਼ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:
🇮🇳 ਭਾਰਤ: ‘ਰਾਈਸ ਕਿੰਗ’ ਤੋਂ ‘ਇਥੇਨੌਲ’ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।

• ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਖ਼ਰਚ: 1 ਕਿੱਲੋ ਚਾਵਲ ਉਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 5000 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ 90% ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਪਾਣੀ ਬਣ ਰਿਹਾ ‘ਧੂੰਆਂ’: ਪੈਟਰੋਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ 20% ‘ਇਥੇਨੌਲ ਬਲੈਂਡਿੰਗ’ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 85% ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ 2025 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 52 ਲੱਖ ਟਨ ਚਾਵਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੇਗੀ। ਯਾਨੀ ਜੋ ਪਾਣੀ ਚਾਵਲ ਉਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਬਣਾ ਕੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
• ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ: MSP ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਝੋਨਾ ਬੀਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਤੀਜਾ? ਜੋ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ 30 ਫੁੱਟ ‘ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ 100 ਤੋਂ 200 ਫੁੱਟ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
  🇨🇳 ਚੀਨ ਦਾ ‘ਸਮਾਰਟ ਗੇਮ’: ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ
  ਭਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਝੋਨੇ ਦਾ ਰਕਬਾ (ਖੇਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ) ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ (2020-24 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 54 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਵਾਧਾ), ਉੱਥੇ ਚੀਨ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
• ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਘਟਾਈ ਖੇਤੀ: ਚੀਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 4 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦਾ ਰਕਬਾ 11 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
• ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (ROI): ਚੀਨ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਉਗਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ (Microchips) ਬਣਾਉਣਾ। ਇੱਕ ਚਿਪ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 38 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੇਫਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਕੀਮਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿੱਲੋ ਚਾਵਲ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਹਾਈ-ਟੈਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵੱਲ ਸ਼ਿਫਟ: ਚੀਨ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ EV ਬੈਟਰੀਆਂ, ਲਿਥੀਅਮ-ਆਇਨ ਸੈੱਲ ਅਤੇ AI ਲੈਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ GDP ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
  💡 ਤਾਈਵਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ
  2021 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕਾ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 74,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿਪ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ (TSMC) ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ‘ਹਾਈ-ਵੈਲਿਊ’ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾ ਰੁਕੇ।
  📌 ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਗਲਾ ਰਾਹ ਕੀ ਹੈ?
  ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ 45% ਆਬਾਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ‘ਜਲਖ਼ੋਰ’ (ਪਾਣੀ ਸੋਖਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਚਾਵਲ ਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲਣ (ਇਥੇਨੌਲ) ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਕਦਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
  ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦਾਲਾਂ-ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ (ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ) ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਇਥੇਨੌਲ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉੱਗੇ ਚਾਵਲ ਤੋਂ।
  🗣️ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਏ:
  ਕੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ‘ਨੰਬਰ ਇੱਕ’ ਹੋਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਚੀਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜਲ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੱਲ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕੁਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ!
  

ਡਾ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ
ਬਸੰਤ ਨਗਰ, ਹੰਬੜਾਂ ਰੋਡ
ਲੁਧਿਆਣਾ।
9914346204
9914846204