ਲੁਧਿਆਣਾ 4 ਸਤੰਬਰ (ਵਰਲਡ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਮਜ਼)
ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ, ਚੂਹਿਆਂ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੈਵਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਤੇਜਦੀਪ ਕੌਰ ਕਲੇਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਖੋੜਾਂ (ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਘਟ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਪੰਛੀ-ਵਿਗਿਆਨੀ (Principal Ornithologist) ਡਾ. ਕਲੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਟਿਕਾਣੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਖੋੜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮੈਨਾ (Common Myna), ਚਿਤਕਬਰਾ ਉੱਲੂ (Spotted Owlet), ਕਾਲਰ ਵਾਲਾ ਸਕੋਪਸ ਉੱਲੂ (Collared Scops Owl), ਓਰੀਐਂਟਲ ਮੈਗਪਾਈ-ਰੌਬਿਨ (Oriental Magpie-Robin), ਘਰੇਲੂ ਚਿੜੀ (House Sparrow) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਰੋਲਰ (Indian Roller) ਵਰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼-ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੀਏਯੂ ਵਿੱਚ, ਕੈਵਿਟੀ-ਆਲ੍ਹਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਿਆਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਆਊਟਰੀਚ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਕੈਵਿਟੀ-ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਘੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ-ਅਧਾਰਤ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਨਾਲ।” ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਰਲੱਭ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਕ ਕਰਨਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕੈਵਿਟੀ ਨੇਸਟਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ, ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ-ਸਮਰਥਿਤ ਸੰਭਾਲ ਰਣਨੀਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ।
