ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ (20 ਸਾਲਾਂ) ਤੋਂ ਇਟਲੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ, ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਿਆ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਉਕਰਿਆ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਏ ਹਨ।
ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵਰਗੇ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗੰਭੀਰ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ‘ਤੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੀ-7 (G7) ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਖਿੱਚੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ‘ਹੰਕਾਰੀ ਵਤੀਰੇ’ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ‘ਅਣਖ’ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ “ਮੈਲੋਨੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਣ ਲਈ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਈ”। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਿਓਰਜੀਆ ਮੈਲੋਨੀ (Giorgia Meloni) ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਕਰਾਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਟਰੰਪ ਦਾ ਬਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਘੜਤ ਹੈ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ (ਭੀਖ) ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ” (‘Italy Never Begs’)। ਇਹ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਲਟਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਹੂਕ ਹੈ।
ਇਟਲੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ‘ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ (Roman Empire) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਇਟਲੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਰੋਮਨ ਕਾਨੂੰਨ (Roman Law) ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਟਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣਾ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਵਾਇਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਲਡੋ ਮੋਰੋ (Aldo Moro) ਅਤੇ ਜਿਉਲਿਓ ਐਂਡਰੀਓਤੀ (Giulio Andreotti) ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ। ਇਟਲੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੈਚਾਰਿਕ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੌਰਵ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਆਗੂ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਜੀ-7 ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੋਢੀ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦਾ ਰੁਖ
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ (ਸੰਪਾਦਕੀ) ਫਰੋਲੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਸ ਗੈਰ-ਜਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਵਤੀਰੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ:
’ਕੋਰੇਅਰੇ ਡੇਲਾ ਸੇਰਾ’ (Corriere della Sera) ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇਹ ਵਤੀਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ (Alliances) ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਖਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੀ-7 ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ਨਿੱਜੀ ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਗਲੋਬਲ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
’ਲਾ ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ’ (La Repubblica) ਨੇ ਜਿਓਰਜੀਆ ਮੈਲੋਨੀ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਟਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਿਛਲੱਗੂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ “ਗਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਦਾਰਾਂ” (Fractures in Alliance) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
’ਲਾ ਸਟੈਂਪਾ’ (La Stampa) ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟਰੰਪ ਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਮੰਦਭਾਗੀ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ‘ਅਧਿਕਾਰਤ ਹਉਮੈ’ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਤੀਰਾ
ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੱਕੀ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਰਕ’ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਢੇਰ ਕਹਿ ਕੇ ਭੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਹ ਦੋਗਲੀ ਨੀਤੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲ (Strategic Partners) ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖੀਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਹੈ? ਕੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ‘ਮਹਾਨ’ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੈਰ-ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਦੌਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਿੱਟਾ: ਸਵੈ-ਮਾਣ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ
ਜਿਓਰਜੀਆ ਮੈਲੋਨੀ ਨੇ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਾਵੇਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਟਲੀ ਦੇ ਇਸ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਬਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ‘ਦਾਦਾਗਿਰੀ’ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕੂਟਨੀਤਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੂੰਹ-ਤੋੜ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿ ਕੇ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ। ਇਟਲੀ ਨੇ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਟਲੀ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਭੀਖ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ। ——-
ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਸਾਂਝ ਮਿਲਾਨ ਇਟਲੀ।
