- ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਹੈ?
ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਬਦ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ — ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਲਫ਼ਜ਼ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਫੁਰਮਾਨ:
“ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਸੁਰਤਿ ਧੁਨਿ ਚੇਲਾ॥” ਅੰਗ 943
ਭਾਵ: ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਸੁਰਤਿ ਉਸ ਦੀ ਚੇਲੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
“ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹੈ ਬਾਣੀ ਵਿਚਿ ਬਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਾਰੇ॥” ਅੰਗ 982
- ਕੀਰਤਨ ਕੀ ਹੈ?
“ਕੀਰਤਨ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ — ਰੱਬ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣੇ, ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ। “ਕੀਰਤ” ਭਾਵ ਵਡਿਆਈ + “ਤਨ” ਭਾਵ ਵਿਸਥਾਰ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨਾ।
“ਕਲਜੁਗ ਮਹਿ ਕੀਰਤਨੁ ਪਰਧਾਨਾ॥” ਅੰਗ 1075
ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਕੀਰਤਨ ਹੈ।
- ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਕ) ਮਨ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ:
ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੱਲਾ ਬੰਦ ਹੈ, ਗੋਡਾ ਦੁਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:
“ਦੂਖ ਰੋਗ ਸੰਤਾਪ ਉਤਾਰੇ ਸੁਣਿ ਸਚੀ ਬਾਣੀ॥” ਅੰਗ 922
ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ-ਰੋਗ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਤਾਂ ਸ. ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਾਰੰਗ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ।
ਖ) ਹਉਮੈ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ:
“ਕੀਰਤਨੁ ਨਿਰਮੋਲਕ ਹੀਰਾ॥ ਆਨਦ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ॥” ਅੰਗ 893
ਕੀਰਤਨ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਉਮੈ ਮਰਦੀ ਹੈ।
ਗ) ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ “ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਕਸਦ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਉਹ ਔਕੜ ਝੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ”। ਗੁਰਮਤਿ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੀ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਹੈ।
“ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ॥” ਅੰਗ 12
- ਗੁਰਮਤਿ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?
- ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ: ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਮਝ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ। ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ।
- ਰਾਗ ਵਿੱਚ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ। ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਰਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਉਣਾ।
- ਧਿਆਨ ਨਾਲ: ਸਿਰਫ਼ ਗਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ। “ਗਾਵੀਐ ਸੁਣੀਐ ਮਨਿ ਰਖੀਐ ਭਾਉ॥” ਅੰਗ 2
- ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ: ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ।
- ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਫਲ
“ਕਲਿ ਤਾਤੀ ਠਾਢਾ ਹਰਿ ਨਾਉ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਦਾ ਸੁਖ ਪਾਉ॥” ਅੰਗ 288
ਕਲਯੁਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨਾਮ ਹੀ ਠੰਡ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ-ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵੀਰ/ਭੈਣ ਜੀ:
ਗੁਰਮਤਿ = ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ ਹੈ ਕਿ “ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ” ਹੈ ਤੇ “ਕੀਰਤਨ” ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੀ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਝੋਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸ. ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਾਰੰਗ ਜੀ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿੱਤਨੇਮ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹੀ ਵਿਰਸਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਗੱਲਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਕੇ ਵੇਖਿਓ: “ਤੁਧੁ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਨਾਹੀ ਕੋਇ”। ਦਰਦ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਰੱਖੇ। ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ।
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਰੰਗ
ਮੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਿਲ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 18
+918130660205
