ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਮਸੀਹਾ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਜੈਅੰਤੀ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਰੋਹਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਜਯੰਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਅਗਰਵਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਵਜੋਂ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਯੰਤੀ ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ (ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ) ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਕਲਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ੀ ਖੱਤਰੀ ਰਾਜਾ ਬੱਲਭ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਾਨਵ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ‘ਅਗਰੋਹਾ’ (ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।
‘ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੱਟ’ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿਧਾਂਤ :-
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਚਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਰੋਹਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਗਰੋਹਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਗਰ ਦਾ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੱਟ’ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।
ਇੱਕ ਇੱਟ ਨਾਲ ਉਹ ਨਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਦੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵੀ ਬਚਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਖੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਯੱਗ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਤੜਫਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਦਾ ਮਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਲੀ ਪ੍ਰਥਾ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੈਸ਼ (ਵਪਾਰੀ) ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਹੋ ਸਕੇ।
18 ਗੋਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ 18 ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ 18 ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਰਵਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ 18 ਗੋਤਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰਗ, ਬਾਂਸਲ, ਗੋਇਲ, ਮਿੱਤਲ, ਜਿੰਦਲ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰੋਇਆ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਗਰਸੈਨ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਜੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰਵਾਲ ਸਮਾਜ ਇਸ ਦਿਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨਦਾਨ ਕੈਂਪ, ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵੰਡਣਾ ਆਦਿ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਕੇਵਲ ਅਗਰਵਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੈਨ ਜੀ ਦੇ ‘ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੱਟ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਗਰਸੈਨ ਜਯੰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਭੇਦਭਾਵ ਮਿਟਾ ਕੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਲੈਕਚਰਾਰ ਲਲਿਤ ਗੁਪਤਾ।
ਮੰਡੀ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ।
9781590500
