ਲੁਧਿਆਣਾ 14 ਨਵੰਬਰ (ਵਰਲਡ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਮਜ਼)
ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 13 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਵਧੀਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ (ADEE) ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਹੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ (Vegetable Science) ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. (1998) ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. (2001) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ., ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੈਰਿਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ, ਅਧਿਆਪਨ, ਪਸਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 24 ਦਸੰਬਰ, 2002 ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਅਧੀਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ‘ਫਾਰਮ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਸਰਵਿਸ ਸਕੀਮ’ (ਖੇਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਸਾਰ ਮਾਹਿਰ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ), ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ), ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਬੀਜ) ਅਤੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ (ਬੀਜ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਸਮੱਗਰੀ) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਥੀ, ਮੂਲੀ, ਤਰਬੂਜ ਅਤੇ ਬਰੋਕਲੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਉਗਣ (germination), ਸੁਸਤ ਅਵਸਥਾ (dormancy), ਸਰੀਰਕ ਪਰਿਪੱਕਤਾ (physiological maturity) ਅਤੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 17 ਉਤਪਾਦਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬੀਜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿੱਟਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ-ਮੁਕਤ ਆਲੂ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ‘ਸਿੰਗਲ-ਵਿੰਡੋ ਸਿਸਟਮ’ (ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਬੀਜ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪੀਏਯੂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪੀਬੀਡਬਲਯੂ 826 ਅਤੇ ਪੀਬੀਡਬਲਯੂ 872, ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪੀਆਰ 131 ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਰਾਇਲਟੀ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੀਜ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੀਜ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਉਪ-ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ 357.60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਜੀਸੀ ਅਤੇ ਨਾਬਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਮਿਸ਼ਨ (ਐਨਐਚਐਮ) ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਸੱਤ ਸਪਾਂਸਰਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਅਫਗਾਨ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਲਈ 2024 ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪੀਏਯੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ 12 ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਦੋ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ 45 ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 20 ਵਿਸਥਾਰ ਲੇਖ, 28 ਬੁਲੇਟਿਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਖੋਜ, ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ-ਮੁਖੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਡਾ. ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਗੇ।
