ਭੈਣ ਜੀ, ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਕਈ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ “ਨਿਰਾਰਥਕ ਜਪ” ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਿਸ ਜਪ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜਪੁਜੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
“ਜਪੁ॥ ਆਦਿ ਸਚੁ ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ॥” ਅੰਗ 1
ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮ ਹੀ “ਜਪੁ” ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਨਾਹੀ ਹੈ — ਖਾਲੀ ਤੋਤੇ ਰਟਨ ਤੋਂ, ਵਿਖਾਵੇ ਵਾਲੇ ਜਪ ਤੋਂ, ਲੋਭ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਪ ਤੋਂ।
“ਮਾਲਾ ਫੇਰੈ ਮਨੁ ਨਹੀ ਫਿਰੈ॥” ਅੰਗ 1158
ਮਾਲਾ ਤਾਂ ਫਿਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਫਿਰਦਾ — ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਜਪ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
“ਨਉ ਨਿਧਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਨਾਮੁ॥ ਦੇਹੀ ਮਹਿ ਇਸ ਕਾ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ॥” ਅੰਗ 293
ਨਾਮ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬਾਹਰ ਮਾਲਾ ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਮਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਤਾਂ ਉਹ ਜਪ ਨਹੀਂ, ਧੋਖਾ ਹੈ।
- ਤਾਂ ਫਿਰ “ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ” ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
“ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਸੁਰਤਿ ਧੁਨਿ ਚੇਲਾ॥” ਅੰਗ 943
ਸਬਦ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਸੁਰਤਿ ਉਸ ਦੀ ਚੇਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਸਬਦ ਹੈ। ਤੇ ਸਬਦ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਜਪਦੇ ਹਾਂ — ਅਸੀਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਹਰਿ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਹੈ।
“ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ॥” ਅੰਗ 8
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਧਿਆਇਆ, ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ।
- ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਦੇ ਜਪ ਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਇੱਥੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ:
ਕਵਚ = ਰੱਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ = ਰੱਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਪ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:
“ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਉਧਰੇ ਮੋਕਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਬੁਝੈ॥” ਅੰਗ 263
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੁਝਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਦਾ ਜਾਪ = ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ = ਹਰਿ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਸਾਨੂੰ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਗੁਰਮੰਤਰ” ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਜਪਣਾ — ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਹੈ।
ਮਨਾਹੀ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕਿ “ਜੇ ਮੈਂ 11 ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ, ਬਾਕੀ ਮੈਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਾਂ।” ਇਹ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਜਪ ਗੁਰਮਤਿ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।
ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਗੱਲ:
ਸ਼ੰਕਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਜਵਾਬ
ਜਪ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। “ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਿਮਰਹੁ ਗੋਬਿੰਦ” ਅੰਗ 295
ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਪਣਾ ਕੀ ਹੈ? ਸਬਦ ਨੂੰ ਹੀ ਜਪਣਾ ਹੈ। “ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਸਬਦ ਹੈ, ਨਾਮ ਹੈ, ਹਰਿ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ ਹੀ ਅਸਲ ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਮ ਜਪਣਾ — ਇਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
“ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਧਰਮੁ ਨ ਕਮਾਇਆ॥ ਸੇਵਾ ਸਾਧ ਨ ਜਾਨਿਆ ਹਰਿ ਰਾਇਆ॥” ਅੰਗ 12
ਜੇ ਜਪ-ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ — ਤਾਂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂਗੇ?
ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਭੈਣ ਜੀ?
- ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ “ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ “ਵਾਹਿ”, ਛੱਡਦੇ “ਗੁਰੂ”। ਇਹੀ ਹਰਿ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਬਦ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ ਹੈ।
- ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਰਹਿਰਾਸ, ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ — ਇਹ ਸਭ ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਗਾਉਣਾ, ਵਿਚਾਰਨਾ — ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਜਪ ਹੈ।
- ਮਨ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ ਰੱਖੋ। ਮਾਲਾ 108 ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਫੇਰੋ। ਜੇ ਮਨ ਭਟਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਓ।
ਸ. ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਾਰੰਗ ਜੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ?
ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ: “ਪੁੱਤ, ਸਬਦ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਲ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ। ਜਦ ਸਬਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਸਾਹ ਜਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਲਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।”
ਸੋ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਪ ਕਰੋ — ਪਰ ਸੁਰਤ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।
“ਸਬਦੈ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਹੋਇ॥” ਅੰਗ 661
ਸਬਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਸਬਦ ਨੂੰ ਜਪਣਾ ਹੀ ਸਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੈ।
ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ। ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ।
ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਰੰਗ
ਮੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਿਲ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 18
+918130660205
